Homepage

Wahlausgang 2008

Prof. Vietze, Biographie

Mongolei, Überblick

Mongolei, Regierung

Regierung bis 2004

 Regierung 2007

Mongolei, Führungskräfte

Mongolei,Politik

Mongolei, Gesellschaft
Mongolische Namen

Wörterbücher

Wissenschaftliche
Aufsätze

Goldsuche (Buch)

Deutsche Botschaft UB
Link

Mong. Botschaft
Berlin (Link)

Mongolei.de (Link)

Impressum

Wörterbücher Mongolisch

Wörterbücher Deutsch-Mongolisch und
Mongolisch-Deutsch

Beide Wörterbücher sind 2008 völlig neu überarbeitet erschienen.

Wörterbuch Deutsch-Mongolisch: 500 Seiten Ganzleinen, Din B5,
8,5 pt., ca. 70.000 lexikalische Einheiten.
Wörterbuch Mongolisch-Deutsch: 450 Seiten Ganzleinen, Din B5,
8,5 pt., ca. 65.000 lexikalische Einheiten.

Modernste Lexik auf den Gebieten Entwicklungszusammenarbeit, demokratische Geselschaftsform, Recht, Umweltschutz, Computer, Internet, Privatleben u.v.m.

Beide Wörterbücher haben die auf dem Khalkh-Dialekt basie-
rende Nationalsprache der Mongolei zum Gegenstand. Sie enthalten ca. 55.000 Eintragungen, das sind neben den Stich-
wörtern zahlreiche Zusammensetzungen,  Fügungen und phraseologische Wendungen, die oft ebenfalls den Charakter selbständiger lexikalischer Einheiten haben.

Die Wörterbücher entstanden in den 80er Jahren in Zusammen-
arbeit von Wissenschaftlern und Studenten des damaligen Fachgebiets Mongolistik an der Humboldt-Universität zu Berlin mit Wissenschaftlern der Mongolischen Staatsuniversität Ulaanbaatar und der Akademie der Wissenschaften der Mongolei. Als Berater und Mitarbeiter arbeiteten damals Akademiemitglied Prof. Dr. Ts. Damdinsuren, einer der berühmtesten mongolischen Wissenschaftler und Schriftsteller, sowie die Professoren T. Dashtseden, G. Luvsan uns Sh. Choi-
maa (Staatsuniversität Ulaanbaatar) an den Wörterbüchern mit.

Die Verlagsrechte hatte ursprünglich der Verlag Enzyklopädie Leipzig und danach der Langenscheidt-Verlag, bis sie 2005 an den DAO Verlag, Prof. Vietze, übergingen.

Sowohl das Wörterbuch Deutsch-Mongolisch als auch das Wörterbuch Mongolisch-Deutsch bestimmte über Jahrzehnte hinweg den Markt. Die Wörterbücher trugen zur Gestaltung der Beziehungen zwischen Deutschland und der Mongolei bei. Sie blieben hinsichtlich ihres Inhalts und Umfangs unerreicht, die moderne Polit-, Rechts- und Wirtschaftslexik konnte jedoch auf Grund des damals noch mit Lettern erfolgten Satzes nicht eingearbeitet werden, weshalb wir uns entschlossen, zunächst das Wörterbuch Mongolisch-Deutsch und danach das Wör-
terbuch Deutsch-Mongolisch nach Lösung der Software-
probleme zu digitalisieren und völlig neu überarbeitet vorzu-
legen. Ungefähr 20% der alten Wörterbücher wurden verbessert und dem heutigen Sprachgebrauch angepasst.

Aufnahme fanden die neueste Politik-, Rechts-, Wirtschafts- und Computerterminologie, z. B. гадаадаас шилжин суурьших тухай хууль ‚Zuwanderungsgesetz n’; Ахмад мэрэгжилтний алба (Abk АМА) ‚Senior Experten Service m (Abk SES)’; нөөцлөх ‚Comp abspeichern’; aber auch die neuesten Modewörter wurden nicht vergessen, z. B.: хулхи-
дах ‚umg jmdn. hereinlegen’ oder үсэндээ сор тавиулах ‚Friseur sich Strähnchen machen lassen’. 

Das Wörterbuch Deutsch - Mongolisch wurde von der Konrad-Adenauaer-Stiftung gefördert, weshalb auch Wörter Eingang gefunden haben, die zur umfangreichen und effektiven Zusammenarbeit und Hilfe der Konrad-Adenauer-Stiftung für die Mongolei Bezug haben.

Der deutsche Benutzer wird Wörter finden, wie z. B. ‘umfas-
sende Partnerschaft (Comprehensive Partnership)’ иж бүрэн түншлэл oder ‘Windfallprofit’ гэнтийн ашиг, die ihn zunächst irritieren können, die aber für die Mongolei bzw. für die deutsch-mongolischen Bezieugen von großer Bedeutung sind.

Энэхүү Монгол-герман толь нь халхын аялгуун дээр суурилсан монголын үндэсний хэлийг баримтлан зохиогдсон. Тус тольд толгой үгээс гадна олонт бие даасан үгсийн сангийн нэгжийн шинжтэй холбоо үг жишээ арвин орсон учраас нийт 55000-аад үгийг багтаасан юм.

Энэхүү толь бичгийн анхны хэвлэлийг Берлин дэх Гумбольдтын нэрэмжит их сургууль, Монгол Улсын Их сургууль, Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн эрдэмтэд 80-аад оны үед хамтарч зохиосон. Монгол- герман толь мөн тэр үед хэвлэгдсэн Герман-монгол толь ч олон арван жилийн турш зах зээлийг ноёрхож байсан. Хоёр толь нь герман, монгол хоёр улсын харилцааг хөгжүүлэхэд тодорхой хэмжээгээр хувь нэмрээ оруулж ирсэн. Хоёр толийг агуулга ч өргөн хэмжээний талаар ч гүйцэж чадсан, харьцуулж болох зохиол байхгүй. Харин хоёр толь анх үсэг өрж хэвлэгдсэний улмаас орчин үеийн улс төр, хууль зүй, эдийн засгийн үгсийг хараахан оруулж чадаагүй. Тийм учраас бид компьютерийн хэрэглээний асуудлуудыг шийдсэнийхээ дараа эхлээд Монгол-герман, дараа нь Герман-монгол  толийг компьютерт оруулаад Та бүхэнд танилцуулж байна. Хуучин толины үгсийн ихээхэн хэсгийг өөрчилж орчин үеийн монгол хэлэнд тааруулсан болно.

Бид орчин үеийн улс төр, эрх зүй, эдийн засаг, компьютерийн үг, нэр томьёог оруулсан. Жишээлбэл: гадаадаас шилжин суурьших тухай хууль ‚Zuwanderungsgesetz n’; Ахмад мэрэгжилтний алба (Abk АМА) ‚Senior Experten Service m (Abk SES)’; нөөцлөх ‚Comp abspeichern’; мөн түүнчлэн ярианы хэлэнд нэвтэрсэн шинэ үг хэллэг, жишээлбэл хулхидах ‚umg jmdn. hereinlegen’; үсэндээ сор тавиулах ‚Friseur sich Strähnchen machen lassen’ гэх мэтээр оруулахаа мартаагүй.

Герман-монгол толь бичгийг шинээр бүтээхэд Конрад Аденауэрийн сан гүн туслалцаа үзүүлсний зэрэгцээ тус сангийн Монгол улсад явуулдаг үр бүтээлтэй үйл ажиллагаа энэ толь бичгийн үгсийн санд тусгалаа олсон болно.

алба¹ 1. Dienst m; ~ хаах Dienst tun; арын ~ Mil rück-
   wärtige Dienste Pl; дипломат ~ Diplomatischer Dienst;
   нууц ~ Geheimdienst m; төрийн ~ Staatsdienst m;
   цэргийн ~ Militärdienst m 2. Amt n; Behörde f; Dienst-
   stelle f; Байгаль орчныг хамгаалах ~ Amt für Umwelt-
   schutz
албадал Zwang m; Verpflichtung f
албадах nцtigen; zwingen (zu =ахаар); Jur Nötigung f; ~
   арга хэмжээ Zwangsmaßnahme f
албадан zwangsweise; Zwangs-; ~ ажил хийлгэх zur Ar-
   beit zwingen; ~ буцаах Jur abschieben; ~ буцаах хорио¹
   Jur Abschiebehaftanstalt f; ~ буцаахаар хорих Jur in
   Abschiebehaft nehmen; ~ нийлүүлэх od хавсаргах Pol
   annektieren; ~ саатуулах Jur festnehmen; ~ хийлгэх
  хөдөлмөр Jur Zwangsarbeit f; ~ хураах konfiszieren
албадлага Zwang m; Nötigung f; Erpressung f
албадлагагүй ohne Zwang; ungezwungen
албадуулах 1. Kaus von албадах 2. gezwungen werden (zu
   =ахаар)
албан Pflicht-; Dienst-; amtlich; offiziell; ~ байгууллага od
   газар Behörde f; Amt n; Dienststelle f; ~ бичиг offizielles
   Schreiben; ~ бланк Formular n; ~ гувчуур Tribut m; ~
    ёсны offiziell; ~ журам Dienstpflicht f; ~ мэдээ¹ Kom-
   munique n; ~ татвар Steuer f; Abgabe f; ~ тушаал
   Funktion f; Dienststellung f; ~ тушаалын гэмт хэрэг Jur
   Amtsdelikt n; ~ үүрэг Dienstpflicht f; ~ хаагч Angestellte
   f, m; ~ хуудас¹ Formular n
Албани [улс] Albanien n
албани albanisch; ~ хүн Albaner m
---
нефтьчин Erdölarbeiter m
Нигери [улс] Nigeria n
нигүрс: ~ мод¹ Bot Erle f
нигүүлсэл Gnade f; Barmherzigkeit f; Mitleid n
нигүүлсэнгүй mildtätig; barmherzig; gnädig
нигүүлсэх bedauern; bemitleiden (jmdn. -ыг), Mitleid
   haben (mit jmdm. -ыг)
нигших Milch sauer werden; Obst faulig werden
нигшүүрэл Aversion f, Widerwillen m; ~ төрүүлэх
   Widerwillen erregen (bei -ын)
Нидерланд [улс] Niederlande f
нидрүүлэг, нидрэг Waschbrett n
нидрэгдэх auf dem Waschbrett waschen
нидрэх tr aneinander reiben
нидчих tr rubbeln; schaben; reiben; арьс ~ eine Tierhaut
   abschaben
нижгэнүүлэх Kaus von нижгэнэх
нижгэнэх dröhnen; donnern; poltern; нижгэнэтэл алга
   таших stürmisch Beifall klatschen
нижгэр pompös; prächtig
нижгээд distributives Num 1. je eins 2. einzeln
ний: ~ нуугүй freimütig, offen; ~ нуугүй хэлэх kein Blatt
   vor den Mund nehmen; ~ нуугүй хэлэхэд offen gesagt
нийвий Maurerkelle f
нийгмийн (Gen von нийгэм) gesellschaftlich; sozial;
   Gesellschafts-; ~ амьдрал öffentliches Leben; ~ ашиг
   сонирхол öffentliches Interesse; ~ аюулаас хамгаалах
   яам (Abk НАХ яам) hist Ministerium für Öffentliche
   Sicherheit; ~ байгууламж Gesellschaftsordnung f; ~
   байдал soziale Lage; ~ гарал soziale Herkunft; ~  даат-
   гал Sozialversicherung f; Улсын ~ даатгалын ерөнхий
   газар Staatliche Sozialversicherungsbehörde; ~ өмч ge-
   sellschaftliches Eigentum; ~ хамгаалал, хөдөлмөрийн
   яам¹ Ministerium für Soziales und Arbeit; ~ хангамж
   Sozialfürsorge f; Улсын ~ хангамжийн газар Staatli-
   ches Amt für Soziales f; ~ хөдөлмөр gesellschaftliche
   Arbeit; ~ ухаан Gesellschaftswissenschaft f
нийтчлэх vereinheitlichen; verallgemeinern; vergesell-
   schaften
нийгэм 1. Gesellschaft f; Allgemeinheit f 2. gesellschaft-
   lich; gesamt; einheitlich; ~ журам alt Sozialismus m; ~
   судлал Soziologie f; ~ эдийн засгийн өөрчлөлт
   sozial-ökonomische Veränderung; нийгмээс ангид
   asozial
нийгэмлэг Vereinigung f; Gesellschaft f; найрамдлын ~
   Freundschaftsgesellschaft f; хувь нийлүүлсэн ~ Wirtsch
   Aktiengesellschaft f; хүй нэгдлийн ~ Urgesellschaft f
нийгэмлэх = нийгэмчлэх
нийгэмчлүүлэх Kaus von нийгэмчлэх
нийгэмчлэгдэх Pass von нийгэмчлэх
нийгэмчлэл Vergesellschaftung f
нийгэмчлэх nationalisieren, vergesellschaften;
нийдэм Ganze n, Gesamtheit f
нийлбэр Verbindung f; Math Summe f; ~ дүн² Gesamt-
   summe f; голын ~ Flusseinmündung f
нийлбэршил Gesamtheit f; Gesamtsumme f
нийлгэх Kaus von нийх
 

нийллэг Vereinigung f; Treffen n; Party f
нийлмэг verbunden; zusammenhängend; vereinigt;
   ~ бичлэг Zusammenschreibung f
нийлмэл zusammengesetzt; zusammengefasst; komplex; ~
   өгүүлбэр zusammengesetzter Satz; ~ үг¹Gramm Kompo-
   situm n; хавсарсан ~ өгүүлбэр Gramm Satzgefüge n
нийлүүлэг 1. Vereinigung f; Verbindung f 2. Tier Beschä-
   lung f; Paarung f 3. Hdl Lieferung f
нийлүүлэгч Lieferant m; Internet Provider m; хувь ~
   Wirtsch Aktionär m; Teilhaber m
нийлүүлэлт Lieferung f; барааны ~ Warenlieferung
нийлүүлэх 1. tr eingliedern; vereinen; verbinden (mit -тай);
  anfügen (an -д) ; дуу ~ Mus einstimmen; мөнгө ~ das Geld
   zusammenlegen 2. Tier tr paaren 3. beliefern (jmdn. mit
   etw. -д -ыг); бараа ~ Waren liefern
нийлүүр Streichriemen m zum Messerschleifen
нийлц Mus Oktave f; Gramm Syntagma n
нийлэг 1. Synthese f 2. synthetisch; ~ утас¹ Kunstfaser f
нийлэл Verbindung f; Mil [Truppen-]Verband; химийн ~
   chemische Verbindung
нийлэлдэл Kombination f; Zusammenstellung f
нийлэлдэх (Rez von нийлэх) sich miteinander verbinden;
   miteinander kombiniert werden
нийлэлт 1. Vereinigung f; Verbindung f 2. Gemisch n 3.
   Einigung f
нийлэлцэх (Koop von нийлэх) sich miteinander  verbinden
   od vereinen
нийлэмж Übereinstimmung f; Verbindung f; Eintracht f; ~
   үг¹ Gramm Wortverbindung f; ~ хэлц Ling phraseo-
   logische Verbindung
нийлэмжгүй ungebührlich; unpassend; unharmonisch
нийлэмжтэй passend; angebracht; harmonisch
нийлэх 1 . sich vereinen od verbinden (mit -тай); sich
   anschließen (an -тай); Biol sich begatten od paaren (mit
   - тай); гар ~ gemeinsam handeln; санаанд ~ Gefallen
   finden (bei jmdm. -ын); санал ~ einer Meinung sein,
   übereinstimmen (mit -тай); хил ~ angrenzen (an -тай); хөл
   ~ zusammen gehen (mit - тай); хэл ~ eine gemeinsame
   Sprache finden (mit -тай)
нийслэл Hauptstadt f; Metropole f
нийт 1. Gesamtheit f; Allgemeinheit f; ~эд ойлгомжтой
   allgemeinverständlich, populär
---
өөрчлөгдөх 1. Pass von өөрчлөх 2. sich [ver]ändern od
   wandeln; үндсээрээ ~ sich grundlegend verändern
өөрчлөгдөшгүй unveränderlich
өөрчлөлт Umgestaltung f; Veränderung f; Wandel m; ~ хийх
   od оруулах Veränderungen vornehmen (an -д); ~ шинэ-
   члэл[т] Reform f; Pol Wende f; цаг уурын ~ Klimaände-
   rung f; Pol Perestroika; Wende f; өөрчлөн байгуулалтын
   үе Pol Wendezeit f; өөрчлөн шинэчлэх reformieren
өөрчлөх [ab-, um-, ver]ändern; anders machen; өөрчлөн бай-
   гуулах umgestalten; reorganisieren; өөрчлөн байгуулалт
   Pol Perestroika f; Wende f
өөрчлүүлэх 1. Kaus von өөрчлөх 2. verändert werden
---
цацаглах mit Fransen verzieren
цацаглуулах Kaus von цацаглах
цацагт mit Fransen od Troddeln versehen; ~ хяруул Zool
   Truthahn m
цацагтах fransig werden
цацагч Sprinkler m
цацал 1. Flache Kelle mit neun Auskerbungen zum Ver-
   spritzen von Getränkeopfern 2. Getränkeopfer n; ~ өргөх
   Getränkeopfer darbringen
цацар offenes Zelt
цацаргалт Phys Ausstrahlung f
цацаргах ausstrahlen
цацах 1. [be-, ver]spritzen; [be-, ver]sprühen; sprengen; ус ~
   Wasser [ver]spritzen; mit Wasser bespritzen; үнэртэй ус ~
   Parfüm sprühen 2. sich verschlucken
цацлага 1. nach vorn gezogener Strich am Wortende in der
  altmong. Schrift 2. Typ Anmerkungszeichen n; ~ тавих
  abhaken
цацраг Phys Strahl m; ~ идэвхжил Radioaktivität f; ~
   идэвхт radioaktiv; ~ идэвхт бохирдол radioaktive Ver-
   schmutzung; ~ туяа эмчилгээ Med Bestrahlung f
цацрал Phys Strahlung f; атомын ~ atomare Strahlung; хэт
   ягаан ~ ultraviolette Strahlung; ~ хэмжигч Dosimeter n
цацрах [aus]strahlen
цацруулах 1. Kaus von цацрах 2. ausstrahlen
цацуулах 1. Kaus von цацах 1.; 2. besprüht werden
целлулойд, целлойд Zelluloid n
целлюлоз Zellulose f
цельсий Celsius; ~н хорин хэм ~ zwanzig Grad Celsius
цемент Zement m
центнер Doppelzentner m

Dingwort n Gramm жинхэнэ нэр
dinieren intr зооглох
Dinosaurier m аварга гүрвэл
Diode f диод
Dioptrie f Phys диоптри
Diorama n диорама
Dioxyd n Chem диоксид
Diphtherie f Sg Med сахуу [өвчин]
Diphthong m Gramm хос эгшиг
Diplom n диплом | ~ in Germanistik гeрман судлалын
   диплом; ~ physiker m физикийн чиглэлээр дипломоо
   хамгаалсан [хүн]; ~prüfung f дипломын шалгалт;
   ~verteidigung f дипломын хамгаалалт
Diplomand m дипломын ажил бичиж буй хүн
Diplomarbeit f дипломын ажил
Diplomat m Pol дипломатч; ~enpass m дипломат
   паспорт; ~enpost f дипломат шуудан²
Diplomatie f Pol дипломат бодлого; дипломат
   үйл ажиллагаа¹ | Geschichte der ~ дипломатын түүх
diplomatisch Adj дипломат | auftreten ~ эвийг олж
   харьцах; ~e Beziehungen f дипломат харилцаа¹; das
   ~e Korps дипломат корпус; ~e Immunität f дипломат-
   чийн халдашгүй эрх; ~e Isolierung f дипломат ганцаар-
   дал; ~e Vertretung f дипломат төлөөлөгчийн газар; mit
   ~en Mitteln дипломатын аргаар; ~er Dienst дипломат
   алба¹; ~er Kurier дипломат элч; ~es Protokoll дипло-
   мат ёслол
dir Dat von du чамд
direkt 1. Adj шууд; шулуухан 2. Adv шууд; яг | er kam ~
   auf mich zu тэр хүн шууд над руу ирсэн; ~ an der Tür
   яг хаалганы дэргэд; ~ hinter mir яг миний ард
Direktinvestition f Wirtsch шууд хөрөнгө оруулалт
Direktion f удирдлага; захиргаа¹
Direktive f удирдамж; мөрийн хөтөлбөр
Direktor m захирал
Direktorium n удирдлага
Direktübertragung f шууд нэвтрүүлэг
Dirigent m Mus [хөгжмийн] удирдаач
dirigieren tr жолоодох; залах; Mus удирдах
Dirne f янхан
Disco f Bar диско баар; Veranstaltung диско бүжиг
Discount m үнэ хямдруулсан худалдаа¹
Disharmonie f Mus хөг ая иийлэмгүй; übertr
   санал нийлэхгүй; ойлголцохгүй
diskant m Mus нарийн дуу¹
Diskette f Comp диск
Diskettenlaufwerk n Comp диск хөтлөгч
Diskjockey m диско хөтлөгч
diskreditieren tr [олны өмнө] нэрийг нь гутаах
Diskrepanz f зөрчил; зөрөө¹
diskret 1. Adj нууцалсан; нууц; taktvoll эвтэйхэн
   2. Adv нууцалж; нууцаар; taktvoll эвтэй | jmdn. ~
   behandeln хүнд ая эвтэй хандах
Diskretion f нууц задлахгүй [байх]; Taktgefühl ая; эв
 

Chronologie f он дараалал
chronologisch Adj он дарааллын
Chrysantheme [kryzan..] f Bot удвал цэцэг
circa (Abk ca.) ойролцоогоор; орчим | ~ tausend Euro ойролцоогоор мянган eвро
clever [k..] Adj ухаалаг; авхаалж самбаатай
Clique ['klikə] f [дээрэмчдийн] бүлэглэл
Clone [klo:n] m гeнeтикийн хуулбар, клоун
Clou [klu:] m дээд туйл | ~ des Abends үдшийн туйл
Clown [klaun] m aлиалагч
Cocktail ['kokte:l] m коктейль | ~ bar коктeйль баар; Empfang дайллага
Code [ko:d] m код; нууц түлхүүр; ~wort n нууц үг
College ['kolədz] n коллеж
Colombo Коломбо хот
Comedian [ko'mi:diən] m хошин шогийн жүжигчин
Comedy ['komədi:] f хошин шог
Commander [k'mε:ndər] m коммандлагч
Computer m компьютер; alt цахим тооцоолуур; alt
   тооцоолох электрон машин (Abk ТЭМ); ~anwender
   m компьютер хэрэглэгч; ~diagnose f компьютер
   оношлогоо¹; ~grafik f компьютер график; ~ netz-
   werk n компьютерийн сүлжээ¹; ~-Programmie-
   rung f компьютерийн программчлал; ~ spiel n
   компьютер тоглоом; ~technik f компьютер техник;
   ~virus n компьютeрийн нян; компьютeрийн вирус
Conferencier [konferans'je:] m зарлагч; хөтлөгч
Consulting [..'sal..] n зөвлөгөө өгөх; зөвлөх; ~ firma f
   зөвлөгөө өгдөг компани
cool [ku:l] тайван; хэнэггүй
Copyright [kopi'rait] n зохиогчийн эрх
Cord|[samt] m тансар хилэн²; ~hose f тансар хилэн
   өмд¹
Corporate Design [ko:pərət di'sain][n Wirtsch хамтын
   тэмдэг
Corpus delicti n эд мөрийн баримт

Auf Grund von Fontproblemen erscheinen im Internet nicht alle phonetischen Erläuterungen korrekt.